Bu Adam Olmamış Tanrım, Bize Acı Biraz

Anton Çehov’un yapıtlarını sahneleyerek ün kazanan Konstantin Stanislavski ve Vladimir Nemiroviç-Dançenko ile tanışan Maksim Gorki (1868 – 1936), Moskova Sanat Tiyatrosu için iki oyun yazar: “Küçük Burjuvalar” (1901) ve “Ayaktakımı Arasında” (1902). O dönem Çehov’la mektuplaştığı bilinen Gorki’nin ilk tiyatro denemelerinde Çehov etkisi apaçık görülmektedir. Halk arasında yönetime karşı hoşnutsuzluğun arttığı, grevlerin ve rejim karşıtı ayaklanmaların yoğunlaştığı sırada “Küçük Burjuvalar” Moskova Sanat Tiyatrosu’nda sahnelenir. Çarlık taraftarlarını tedirgin eden oyun sansürlenir hatta yasaklanmak istenir. Sonunda tiyatro yöneticileri Petersburg turnesinde – yalnızca dört temsil için – izin almayı başarır. “Küçük Burjuvalar” seçme bir seyirci topluluğu karşısında ve polis kordonu altında oynanır. Oyun tüm kısıtlamalara rağmen büyük bir başarıya imza atar ve yazarına Petersburg Bilimler Akademisi Fahrî Üyeliğini getirir. Seçimin Çar II. Nikolay tarafından geri alınması üzerine Leo Tolstoy, Vladimir Korolenko ve Anton Çehov akademi üyeliğinden çekilir. Bu protesto Gorki’nin geniş kitleler tarafından tanınmasını sağlar.

*

İlk eserlerini Rus Devriminin arifesinde kaleme alan Maksim Gorki, Sovyet edebiyatının kurucuları arasında yer almaktadır. Sosyalist gerçekçi edebiyatın öncüsü olan yazar “Küçük Burjuva İdeolojisinin Eleştirisi” adlı makalesinin ilk paragrafında küçük burjuvanın etkileyici bir portresini çizer:

Küçük burjuva, uzun yıllar sürecinde oluşmuş düşünce ve alışkanlıkların dar çemberi içinde sıkışıp kalmış, bu çemberlerin dışına çıkamayıp kurulu makine gibi düşünen bir varlıktır. Ailenin, okulun, kilisenin, ‘hümanist’ edebiyatın etkisi, ‘yasaların ruhu’, burjuva ‘gelenekleri’ denilen bütün şeylerin etkisi küçük burjuvaların kafalarında bir saatin çarklarına benzer. Küçük burjuva düşüncelerinin küçük çarklarını, küçük burjuvanın rahatına düşkünlüğünü harekete getiren bir zemberek, pek karmaşık olmayan bir cihaz yaratır. Küçük burjuvaların bütün duaları belagat niteliklerini hiç kaybetmeyen şu kelimelerden ibarettir: “Tanrım, bize acı!”

Küçük burjuva bu üç kelime dudaklarından döküldüğü anda bir zırh kuşandığını hayal ediyor olmalı. Kendisini otorite karşısında görünmez kılmasını umduğu bu zırh küçük burjuvaya geçici de olsa bir özgürlük ortamı sağlar mı? Bu özgürleşmenin bir sanrıdan ibaret olduğu su götürmez bir gerçektir. Kapıyı aralayan canavardan saklanmak için battaniyenin altına saklanan çocuk ne canavarı kandırabilir ne de kendini.

*

“Küçük Burjuvalar”ı ilk defa olarak 2008 yılında okumuştum. Bilgi Yayınevi. Birinci Basım Mayıs 1967. Türkçeleştiren Güner Sümer*. Vaktiyle V.Y. tarafından 6 liraya satın alınmış. Sonra birkaç defa daha okudum. Güner Sümer’in “Küçük Burjuvalar İçin” notuyla birlikte:

“Küçük Burjuvalar”ı ilk defa olarak 1960 yılında okumuştum. O günden oyunu sahneye koyabilme şansını kazandığım şu güne kadar diyebilirim ki bu kitabı yanımdan hiç ayırmadım. Kitabın herhangi bir yerini açıp okumak bana her zaman acı, hüzünlü bir tat verdi. Bu benim yaşadığım hayattı. Bu oyunu başından sonuna kadar kaplayan sıkıntı benim hayatımı kaplayan sıkıntıydı. Piotr’un, Tatyana’nın umutsuzluğu benim umutsuzluğumdu. Babam bu oyunun babası Bessemenov’un ağzından bana: “Adam olamadın.” diyordu. Ben de ona bu oyunun güzelim karamsarı Teteryov’un ağzından: “Evet baba. Hep birlikte adam olamadık.” diye karşılık veriyordum.

Şimdi Devlet Tiyatroları Genel Müdürü’nün son açıklamasını okuyorum: “Milli, manevi duyguları pekiştirmek için hümanist vatan milliyetçisi sanatçılar olarak vatan bütünlüğüne, birliğine katkıda bulunmak amacıyla sadece yerli oyunlarla sahnelerimizi açıyoruz.” Ve Teteryov’un alaycı sesini bir kez daha duyuyorum kafamın içinde: “Evet baba. Hep birlikte adam olamadık.”

* “Küçük Burjuvalar” oyunu ülkemizde ilk kez 1966 yılında Ankara Sanat Tiyatrosu’nda Güner Sümer’in yönetiminde sahnelenmiştir.

Yeni Şeyler

ăn dặm kiểu NhậtResponsive WordPress Themenhà cấp 4 nông thônthời trang trẻ emgiày cao gótshop giày nữdownload wordpress pluginsmẫu biệt thự đẹpepichouseáo sơ mi nữhouse beautiful